"Jugendstil in Praag"

Een wandeling rondom het Wenceslasplein. Het Wenceslasplein vormt terecht het centrum van het moderne Praag, want men vindt er vele winkels, warenhuizen, reisbureaus, banken, wisselkantoren, hotels en cafés. Men kan het plein goed bereiken doordat de twee belangrijkste spoorlijnknooppunten, het Centraal Station (Hlavni nadrazi) en het Masaryk Station (Masarykovo nadrazi) vlakbij liggen. Ook de snelweg loopt erlangs, die helaas wel het Nationaal Museum van het plein afscheidt. Daarnaast heeft dit plein aan beide zijden een metrostation.

De betekenis van het Wenceslasplein nam vanaf het midden van de 19e eeuw toe, omdat toen definitief het politieke en economische centrum van Praag van het Oude Stadsplein hier naar toe werd verlegd. Nieuwe paleizen en huizen aan beide kanten vervolmaakten verder het grootsteedse karakter van het plein dat een afmeting van 683 m bij 60 m heeft, en eigenlijk meer een moderne boulevard is. De talrijke gebouwen, huizen, paleizen en winkels die vanaf het midden van de 19e eeuw ontstonden, weerspiegelen alle mogelijke stijlen; met name die uit de tweede helft van de 19e eeuw tot heden waarbij het gelukt is het plein voor de smakeloze moderne flatgebouwen en de afschuwelijke monumenten van de jongste tijd te behoeden. 

 Na de stichting van de Nieuwe Stad in 1348 diende de ruimte als een grote marktplaats waar men hoofdzakelijk in paarden handelde. Daarom heette het plein vroeger dan ook (tot 1848) Paardenmarkt. Sinds de voltooiing van de eerste etappe van de grootsteedse bebouwing aan het einde van de 19e eeuw wordt het hele plein door het enorme neorenaissance gebouw van het Nationaal Museum gedomineerd, dat met de voorgevel naar het plein gewend is. Het staat op de plaats waar vroeger -voor het afbreken van de stadsmuur- één van de middeleeuwse hoofdpoorten, de Paardenpoort, stond. Dit bovenste gedeelte van het plein -met het ruiterstandbeeld van de heilige Wenceslas omgeven door de vier beschermheiligen van het Tsjechische land gemaakt door Josef Vaclav Myslbek- heeft voor het Tsjechische volk een buitengewoon emotionele en politieke betekenis. 

Op het Wenceslasplein vinden wij indrukwekkende neonrenaissancistische en neogotische gebouwen, zoals bijvoorbeeld naast het neorenaissance gebouw van het Nationaal Museum, het Wiehlhuis nr. 792 of het neobarokke paleis Assicurazioni Generali van de architecten Bedrich Ohmann en Osvald Polivka uit het einde van de 19e eeuw op de hoek van het Wenceslasplein en de straat Jindrisska. Na een tijdperk waarin neostijlen overheersten, vond ook de Jugendstil zijn plaats in de vormgeving van de gebouwen, zowel als in de decoraties.   

 Aan het laagste gedeelte van het Wenceslasplein vinden wij één van de eerste nog steeds bestaande Jugendstilhuizen in Praag het zgn. Peterkahuis nr. 777/12 uit 1899. Eén van de eerste gebouwen van de bekende architect Jan Kotera. Het pre-Jugendstilhuis heeft de typische Jugendstilvormgeving van drie traveeën. De benedenverdieping, die voor handelsdoeleinden was bestemd, kent grote sokkels. 

 De voorgevel is voor die tijd opvallend eenvoudig en doelmatig. Volgens Kotera was de volgorde in betekenis bij het ontstaan van een architectonisch werk, eerst het doel, dan constructie en vorm. Het huis heeft op elke verdieping een licht uitspringend middengedeelte, de smallere zijtraveeën worden door driedelige topgevels afges1oten. Het evenwicht tussen doelmatigheid en versiering wordt weerspiegeld in de afmeting van de ramen en in de verhouding tussen de sobere oppervlakte en de ornamenten. 

 De indruk van de karakteristieke verticaliteit van de bouw wordt niet alleen door de hoge stenen sokkels op de benedenverdieping opgeroepen, maar ook door de doorlopende indeling van de hogere verdiepingen. Het bovenste gedeelte van het huis wordt gekenmerkt door plastieken aan weerszijden van het balkon van de hand van Stanislav Sucharda. Op het onderste gedeelte van het huis bevinden zich rijke plantenversieringen in stuc, waar hij de kleurigheid van het stucwerk in harmonie is met de sober gekleurde gladde façade. De hoeken van de ramen in de zijtraveeën van het huis worden door fijne stucbladeren versierd en hetzelfde motief komt ook in het buitengewoon goed uitgevoerde interieur, het vloermozaïek, in het hekwerk van de leuning en op de praktische hoekbeschermers terug. De ingang die wordt omzoomd door vierhoekige pilasters en versierd door een in het goud geklede ‘Madonna met kindje’, leidt naar een klein hofje vanwaar men een uniek uitzicht op het hoge presbyterium van de gotische kerk van de Heilige Maagd Maria Sneeuw heeft.  

Deze bescheiden, en wat kleur betreft sobere voor Praag karakteristieke Jugendstildecoratie van het Peterkahuis is een werk van Josef Pekarek en Stanislav Sucharda. Het was het eerste huis dat Kotera na zijn terugkeer uit Wenen bouwde. Toen al -aan het begin van zijn architectonische scheppingen- liet hij in zijn ontwerpen voor utiliteitsgebouwen naast soberheid zijn neiging tot de latere stroming van het modernisme zien. Het opvallendste en grootste gebouw op het Wenceslasplein is hotel Evropa. De reclameslagzin ‘Tijdens je leven bij Sroubek - na je dood in de hemel’ hebben wij uit een klein boekje overgenomen dat door Karel Sroubek, eigenaar van het Grandhotel op het Wenceslasplein, in 1938 geschreven en uitgegeven werd. Grandhotel Sroubek, dat oorspronkelijk ‘Bij de aartshertog Stepan’ heette, draagt nu de naam Hotel Evropa en is een belangrijk architectonisch Jugendstilmonument in Praag. Een toonbeeld van een karakteristiek Jugendsti1e1ement op de façaden; een masker op het huis Nr. 761/1 aan het Jungmannplein (Jungmannovo namesti).  

Het hotelgebouw ‘Bij de aartshertog Stepan’, dat in 1889 voor de toenmalige eigenaar Vilem Hauner door de architect Quidon Belsky gebouwd werd, moest relatief vroeg verbouwd worden, om aan de eisen van de nieuwe tijd en de optredende moderne levenswijze aan het begin van de nieuwe eeuw te voldoen. De verbouwing (1903-1904) werd door de toenmalige belangrijke architecten Bedrich Bendelmayer en Alois Dryak verwezenlijkt. Hoewel de voorgevel in vergelijking met andere Jugendstilgebouwen van dit soort relatief vlaksgewijs gedecoreerd werd, heeft hij een opvallende en monumentale werking dankzij de verschillende details, de kleurigheid en het gebruik van vergulding. Ook het smeedwerk komt goed uit. De toeschouwer kan in het bijzonder door de topgevel van het hoofdgebouw met het vergulde opschrift en het kleurige glasmozaïek volgens een ontwerp van Jan Förster geboeid raken. Ook hier missen wij de typische kenmerken van Jugendstilfaçaden niet, zoals de kransen met linten tussen de ramen, wat hier knap uitgevoerde stucversiering is, die door geglazuurde kleurige tegels meer uitdrukking gegeven wordt. Gelijk gestileerde plantendecoraties verschijnen vooral op de bovenste verdieping van de smallere zijtravee, die bovendien door effectief smeedwerk met een opvallende blikvanger afgerond wordt. Op de topgevel domineert een beeldengroep samengesteld uit feeën die een lichtdrager omringen. Het is een werk van het bekende academielid en beeldbouwer Ladislav Saloun. Ter hoogte van het café strekt zich een balkon uit met opvallend hekwerk. 

 De ingang wordt met een karakteristiek glazen Jugendstildakje afgeschermd. Aan bet ontwerp van bet schitterende interieur namen de architecten Bohumil Hypsman en Jan Letzel deel, het café werd naar een ontwerp van de architect Richard Hirschl door Jindrich Röhrs uitgevoerd. De muurschilderingen zijn van de schilder Lada Novak. 

 Het hele exterieur en de doelmatigheid van bet interieur zijn het resultaat van het werk van een rij, vooral Tsjechische, handwerksfirma's: de leuningen zijn van de firma Faltus en Koutnik, de schemerlampen van Franta Anyz en de firma Suda a Kotesovec, de centrale verwarming van de firma Jan Stetka, de elektrische leiding van de fabriek Kolben en Co., de elektrische liften werden door de Weense firma Wertheim en Co. geïnstalleerd.  

  Het hotel werd volgens de toenmalige maatstaven in een Frans restaurant, café en bar, Spiegelzaal en Pilsner restaurant ingedeeld. Voor die tijd is het gelukt de gasten het toppunt van gemak en luxe te verschaffen, zowel in de restaurants, als in het hotelgedeelte met een capaciteit van rond de tweehonderd bedden in negentig kamers en appartementen. Het hotel werd spoedig beroemd door de ‘Sroubekse’ keuken, waar ook diegenen op af kwamen die het niet gelukt was hier een onderkomen te vinden. De roem werd vanaf 1924 door de nieuwe eigenaar Karel Sroubek en zijn vrouw Vilema nog vergroot, die bovendien in het hotel een hele verzameling kunstvoorwerpen inclusief vazen uit de dynastie Ming en waardevol1e schilderijen hadden. Onder het motto ‘Wij van de gasten, de gast van ons’ schiep het echtpaar Sroubek een aangename, exclusieve en decente sfeer, en daarom verbleven daar met veel genoegen belangrijke binnen- en buitenlandse persoonlijkheden. In het gastenboek kunnen wij tenminste uit de tijd van voor de Tweede Wereldoorlog de namen lezen van de burgemeester uit Chicago van Tsjechische afkomst, Cermak, van Tsjechische regeringsfunctionarissen zoals Beran, monseigneur Sramek, Krofta, Hodza of van de hoogste generaals, en de naam van Shirley Temple-Blake, die hier in 1989 verbleef, en behalve als jong filmsterretje ook bekend is als Amerikaans ambassadrice in Praag. Het hotel bleef tot nu toe in de oorspronkelijke toestand, inclusief de prachtige houten betimmering, de kroonluchters, de Jugendstilornamentiek in de gangen en in de salons. De ruimten in het hotel bieden de gasten een verrassende rust en behaaglijkheid, wat naar de ligging midden in het centrum geen vanzelfsprekendheid is. Het hotel Evropa knoopte met succes aan de traditie van bet Grandhotel Sroubek aan. Misschien wordt hier de sfeer juist door de harmonie van functionaliteit en kunst gevormd, wat ook één van de doelstellingen van de Jugendstilscheppers was. Voor wij het Wenceslasplein verlaten, kunnen wij hier nog een paar interessante gebouwen bekijken. Wanneer men vanuit bet café van hotel Evropa naar de overkant kijkt, ziet men een groot pand, het zgn. Lucerna (lantaarn), dat in 1913-1917 door de architect Vaclav Havel (de grootvader van de huidige president) gebouwd werd, en als eerste bouw in Praag van gewapend beton was. Het aangrenzende huis met rijk versierde façade werd in 1911-1912 naar een ontwerp van de architect Bedrich Bendelmayer gebouwd. Op de hoek van de Vodickovastraat staat een huis met opvallende schilderingen naar ontwerpen van de schilder Mikolas Ales en naar sjablones van Josef Fanta, dat door de bekende architect van de Tsjechische neorenaissance, Antonin Wiehl, gebouwd werd. Tijdens onze wandeling over het laagste deel van het Wenceslasplein worden onze blikken zeker getrokken door de hotelgebouwen Zlata husa Nr. 839, uit 1910, van de firma Matej Blecha, architect van de voorgevel was Emil Kralicek, en Ambassador Nr. 840 dat werd gebouwd door de eigenaar en ontwerper Frantisek Weyr. De architecten Richard Klenka en Josef Jansky werkten samen aan het ontwerp. De opdrachtgever van het nieuwe pand Ambassador op de plaats waar vroeger het huis, ’Bij het gouden lammetje’ stond. Frantisek Wevr liet Richard Klenka de vrije hand in de uitwerking en deze ontwierp de voorgevel in de zin van de nieuwe Jugendstildecoratie. Ambassador doet sinds de verbouwing in 1919-1923 dienst als hotel. Deze classicistische Jugendstilgebouwen werden in de loop van de tijd een paar keer, en helaas niet altijd even gelukkig, verbouwd en gerenoveerd, waarbij de oorspronkelijke Jugendstildecoraties van exterieur en interieur gedeeltelijk verwijderd werden. Het Korunagebouw is het grootste paleis van het laagste gedeelte van het plein, en werd al in de stijl van het modernisme door de architect Antonin Pfeiffer in 1911-1914 gebouwd. Het Korunapaleis heeft een eigenaardige torenachtige hoek, waarvoor Stanislav Sucharda en Jan Stursa de plastische versiering maakten. 

Wij vervolgen onze wandeling door het centrum van de stad links van het Wenceslasplein in de straat 28. Rijna (28 Oktober). Als wij het hoofd opheffen, kunnen, wij onmiddellijk rechts aan het begin van de straat een barokclassicistisch huis bewonderen, dat, ‘Ul’ (bijenkorf) genoemd wordt naar de plastiek in de topgevel. Maar misschien is het pre-Jugendstilhuis Nr. 377/13 interessanter voor ons, het werd in 1902 naar een ontwerp van de architect Osvald Polivka door de bouwmeester Matej Blecha gebouwd en door Celda KIoucek versierd. Op de attiek van het huis is een grote allegorische figuratieve beeldengroep, de façade heeft de onontbeerlijke plantendecoratie, op de balkons staan vazen, die ook boven de ingangen terugkomen. Onder de hoofdkroonlijst staan in het midden het opschrift ‘Gebouwd A.D. 1902’. Hoewel de neobarokke en Jugendstilelementen op de façade in elkaar overgaan, spreekt de rijkdom aan gestileerde plantenmotieven, allegorische maskers en vazen, en dit alles nog door Jugendstilschrift onderstreept, van een overheersing door de decoratieve Jugendstil. De voorgevel van het huis is uit zandsteen en heeft een ruw effect, maar binnenin het huis werd een combinatie van marmer gebruikt voor de bekleding en metaal en edele metaalmengsels en glas voor de foyer. Zo is bijvoorbeeld de interessante muurverlichting en zijn ook doelmatige plafonds uit glas vervaardigd, wat ook nu nog van veel betekenis is, omdat hier gewoonlijk tentoonstellingen plaatsvinden. De plastische versiering van het interieur maakte Karel Novak. In deze straat passeren wij nog enige andere interessante huizen, zoals Nr. 376/11. ‘Bij de drie witte lammetjes’ uit 1895 van de architect Bedrich Ohmann en Nr. 375/9, dat gebouwd werd naar een ontwerp van de architect Eduard Sochor. Verder zien wij hier huizen in neostijlen met mooie façades en opvallend rijk en kleurig hekwerk op de balkons. De hoek van de straat 28. Rijna met het Jungmannplein wordt door een monumentaal gebouw, het zgn. Handelshuis beheerst, dat in 1906 door de bouwmeester Josef Kandert, waarschijnlijk naar een ontwerp van Karel Mottl, gebouwd werd. Het huis spiegelt zich als het ware naar twee straten en aan weerszijden op de hoeken van de straat vallen de ronde erkers op, die boven de kroonlijst door ronde torentjes afgesloten worden. De topgevels kennen reusachtige plantendecoraties en grote vazen. Achter de enorme stuckrans op de topgevel aan de voorkant, die door een groot gebogen raam doorbroken is, verheft zich nog een prismatische koepel met versiering. Het huis wordt horizontaal door kroonlijsten ingedeeld en onder de balkons en erkers, met name op de eerste verdieping, is de stucversiering in de vorm van bladeren en pijnappels, als het ware in meerdere lagen aangebracht waardoor hij een zeer plastisch effect heeft. Ook het hekwerk op de balkons dat door bloemen gevormd wordt, en een groot masker onder het balkon van de hoofdvoorgevel hebben een beeldende werking. Vanwege dit nieuwe afwijkende masker en zijn buitengewoon plastische decoratie waarbij wij de techniek van het aanbrengen van stuc kunnen opmerken, is dit Handelshuis de moeite van het bekijken waard. 

Vanaf het Jungmannplein, waar het monument van de Tsjechische historicus en politicus Josef Jungmann staat, gaan wij langs het bekende restaurant ‘U Pinkasu’ via een doorgang terug naar het Wenceslasplein waar wij onze eerste wandeling langs de Praagse Jugendstil rechts van het warenhuis Bata bij het huis nr. 775/8, dat ‘U Zlateho Noha’ heet, afsluiten. Het is een apotheek, een doelmatig en sober post-Jugendstilgebouw. De decoratie wordt hier door een combinatie van bakstenen met gladde bepleistering en sobere plastische versiering gevormd. Het huis werd door de firma van Matej Blecha gebouwd. De opvallende strengheid van dit huis valt vooral in vergelijking met het aangrenzende huis Nr. 776/10 ‘U Trojice’ (bij de Drie-eenheid) op. Dit huis werd in 1891-1900 door de architect Alois Dlabac gebouwd en Ladislav Saloun, Frantisek Rous en Vilem Amort hebben het met talrijke grote plastieken gedecoreerd. 

Literatuur: Jugendstil in Praag, 1993, Marie Vitochova, Jindrich Kejr, Jiri Vsetecka. Uitgeverij V Raji.

Inclusief:

Exclusief:

Individuele arrangementen met vrije reisdata

Heeft u hulp nodig bij het boeken? Bel ons gerust op 024 37 39 350. We staan u graag te woord.